1/1

Hareketli Apareyler

Ağız da tutuculuğu kroşeler yardımı ile sağlanan yada dişe yapıştırılmadan tutuculuğunu dişlerin aproksimal aralıklarından direkt olarak sağlayan ve hasta tarafından çıkarılıp takılabilen apareylere haraketli aparey denir.

NEDİR?

ENDİKASYONLARI

Diş arkı genişletilmesi veya lokal diş konum bozuklukları gibi sınırlı diş hareketleri gerektiren olgularda,

Çeneler arasında  antero-posterior  yönde uyumsuzluğun  bulunmadığı  yani iskeletsel  sınıf I ilişkinin bulunduğu  durumlarda.

Karışık  dişlenme  döneminde büyümenin yönlendirilmesinde.

Bir veya  birkaç  dişi ilgilendiren  basit  düzeydeki çapraşıklıklarda.​

Diş köklerinin iyi  konumda olduğu, kronların ise  basit eğilme hareketleri  ile normal konuma  gelebileceği  durumlarda,

Üst  ve  alt  diş kavislerinin  birbirine  bağlı  olmaksızın  tedavi edilebileceği olgularda,

Saggital  yönde artmış  overjetin   veya  tersine  overjetin  çene  kemiklerinin uyumsuzluğunabağlı  değil, keserlerin konumlarındaki  bozukluğa  bağlı  olduğu  durumlarda

Transversal yönde  tek  veya  çift  taraflı  dişşel  çapraz  kapanış  olgularında,  bukko-lingual   yönde mandibular  yana  kaymaya  bağlı  okluzal  bozuklukların  düzeltilmesinde.

Seri   çekim  veya  yer  miktarı  fazla  olan  bazı  çekimli  olgularda, basit  eğilme  hareketi ile dişlerin  konumlarında  düzelme  sağlanabilecek  durumlarda,

(Çekim  sonucu  gerekli  diş hareketi  için  ya  tam ya da  biraz  fazla   yer  elde   edilebilmelidir. 

 

Çünkü  çekim boşluklarının  kapatılmasında  hareketli  apareyler  yetersiz   kalabilirler. )

Çene  darlığının  giderilmesinde

Erken süt  dişi  kaybına bağlı  boşlukların  koruyucu  olarak  doldurulmasında

Parmak emme , diş  gıcırdatma  gibi  kötü  alışkanlıkların  giderilmesinde

Karışık  dişlenme  sonrası  ortaya  çıkan  dişsel  ön  açık  kapanışlarda,

Diş  çekimleri  sonrası  ortaya  çıkan  dişsel  ön  açık  kapanışlarda,

Dik  yönde  normal gelişmiş  veya  hipodiverjan  eğimli  olgularda ,

Ağız  hijyeni  ve  hasta  işbirliğinin  uygun  olduğu  olgularda,

Bitmiş  bir tedavinin  pekiştirilmesi  amacıyla   kullanılır.

Transversal yönde  tek  veya  çift  taraflı  dişşel  çapraz  kapanış  olgularında,  bukko-lingual   yönde mandibular  yana  kaymaya  bağlı  okluzal  bozuklukların  düzeltilmesinde.

 

Seri   çekim  veya  yer  miktarı  fazla  olan  bazı  çekimli  olgularda, basit  eğilme  hareketi ile dişlerin  konumlarında  düzelme  sağlanabilecek  durumlarda,

 

(Çekim  sonucu  gerekli  diş hareketi  için  ya  tam ya da  biraz  fazla   yer  elde   edilebilmelidir.  Çünkü  çekim boşluklarının  kapatılmasında  hareketli  apareyler  yetersiz   kalabilirler. )

Çene  darlığının  giderilmesinde

Erken süt  dişi  kaybına bağlı  boşlukların  koruyucu  olarak  doldurulmasında

Parmak emme , diş  gıcırdatma  gibi  kötü  alışkanlıkların  giderilmesinde

Karışık  dişlenme  sonrası  ortaya  çıkan  dişsel  ön  açık  kapanışlarda,

Diş  çekimleri  sonrası  ortaya  çıkan  dişsel  ön  açık  kapanışlarda,

Dik  yönde  normal gelişmiş  veya  hipodiverjan  eğimli  olgularda ,

Ağız  hijyeni  ve  hasta  işbirliğinin  uygun  olduğu  olgularda,

Bitmiş  bir tedavinin  pekiştirilmesi  amacıyla   kullanılır.

Çeneler  arasında  vertikal, saggital  ve  transversal  yön  uyumsuzluğunun  söz  konusu olduğu  olgularda, (monoblok  apareyler  dışında)

Üst  ve  alt  arklarında  yürütülecek  tedavilerin  koordinasyonu  gerekiyorsa,

Aşırı  dişsel  derin  kapanış  veya  açık  kapanış  olgularında,

Aşırı  çapraşıklık  veya  polidiastama  olgularında

Dişin eksen eğiminin  veya  köklerinin  uygun  olmadığı  olgular,

Dişlerin  intikali  hareketinin  gerektiği  olgularda,

Arka  dişlerdeki  rotasyonlar  veya  birden  fazla  aşırı  rotasyonun  var  olduğu  olgular,

Yumuşak  doku  ve  diş  kavsi  ilişkisinin  uygun  olmadığı  durumlar,

Hasta  uyumsuzluğunun  ve  ihmali  söz  konusu ise,

Ağız  hijyeninin  kötü  olduğu  olgularda , hareketli  apareyler ile  tedavi  uygun  değildir.

KONTRENDİKASYONLARI

Sabit  apareylere  göre   estetik  daha  az  etkilenir.

Daha  hijyeniktir. Temizliği  kolaydır.  Çürük  oluşturma  riski  daha  azdır.

Kısa  sürede  daha  fazla  sayıda  hasta  bakılabilir.

Apareyin  ara seansları daha  azdır.

Yapımı  ucuz  ve  kolaydır.

Güvenilirdir. Hasta tarafından takılıp çıkarılabilir.

Kırılsa  tamir  edilebilir.

AVANTAJLARI

Büyümeye  rehberlik  yapabilir.

Dişlerin  gerekli  fizyolojik  hareketlerinde  daha  çok  serbestlik  tanırlar.

Bir  seferde  kontrollü  olarak  bir  ya da  birkaç  diş  hareketi  mümkündür.

Basit  eğilme  ve  gömme  hareketleri  yapabilirler.

Damağın  genişletilmesi  veya  alt  dişlerin  hareketi  için  alveoler  kemikten  destek alınmasını sağlar.

Isırma  düzlemleri  kullanılarak  kapanıştaki  kilitlenmeler  açılabilir.

BÖLÜMLERİ

Bir  hareketli   apareyin 

3  temel  öğesi vardır.

- Plak  Gövde

- Tutucu  elemanlar

- Aktif  elemanlar

- PLAK GÖVDE

- Adams Kroşe

- Üçgen Kroşe

- C Kroşe

- Ok Kroşe

- Lingual Kroşe

- Jackson Kroşe

- Duyzing Kroşe

- Crozat Kroşe

- Vestibük Ark

- TUTUCU ELEMANLAR

- AKTİF ELEMANLAR

- Zemberekler

- Elastikler

- Vestibül Ark

PLAK GÖVDE:

Plak  gövdenin esas amacı apareyin tüm elemanlarını taşımak ve ağızda tutuculuğunu   sağlamaktır.

Genellikle ortondontik akrilden veya bioplast materyallerinden yapılırlar.

 

Ortodontik apareylerde esas  tutuculuk kroşeler yoluyla sağlanır.

Tutuculuk amacıyla doku desteği protezlerde olduğu kadar önemli değildir.

Hatta birçok durumda dilin hareket alanını arttırmak amacıyla plağın arka sınırları 

önde  rugalar hizasına kadar kaydırabilinir. Üst çenede plak gövde, özel  bir amaç için plağın  kesilip çıkarıldığı yerin haricinde, bütün dişlerin palatinal yüzeyleri ile temastadır. Atnalı  şeklindeki plak  gövde, en son sürmüş olan molardişin distaline kadar uzatılmalıdır.

Alt çene plağın sınırları, alveol  çıkıntıların yüksekliği ile tayin  edilir.

 

Tutuculuk kroşelerle  ve apereylerin kendi tutuculuk  özelliği ile sağlanır. Plak alt alveoler bölgede daha kalın  yapılmalıdır.

 

Bu  bölgede undercuta uygun  şekillendirilmiş bir plak, gingival  dokulara batacak yada  ağrılara  neden olacaktır.

 

Akrilik yeterince kalın olursa,  periferik bir bölgesinden uygun  parçanın kaldırılmasına imkan  tanıyacak ve apareyin  kullanılmasını kolaylaştıracaktır.

Hareketli  bir  apareyin  faydalı  olması, onun öncelikle  palk  gövde  kısmı stabilitesine bağlıdır.

 

Üst  çeneyeyapılan  hareketli  apareylere  hem  daha  iyi  tahammül  edilir  ve  hem

de  alt  çene  apareylerinden  daha  fazla  başarılıdır.

 

Alt  çenedeki  hareketli  apareyler,  alt  çenenin  şekline  bağlı  olarak  biraz  daha  esnek  olduğundan  stabilitesi  daha 

az olup ,  kırılmayada  daha  meyillidir.

 

Alt  ve  üst çenede  plak  gövdenin  kalınlığı,  normal  şartlarda 1 tabaka mum  kalınlığına yakın  olmalıdır.

Gerektiğinde  akril kısım  ön  veya  arka  ısırma  düzlemlerini  oluşturacak  şekilde dişler  üzerine  taşırılır.

 

Ön  dişlerin palatinal yada lingual  yüzlerinin yarısına arka  dişlerin  palatinal  yada lingual yüzlerinde  okluzaldan 

1-2  mm daha dişetine doğru kısa  tutulur.

 

Ayrıca hareket ettirilecek  dişlerin serbest bırakılmasına  dikkat edilmelidir.

 

Hareketli  apareylerin plak gövde  kısımları, ortodontik akrilden  yapılırlar.

Şeffaftırlar ve kolay temizlenirler.

 

Ortodontik akril, basınçlı özel kaplarda  kaynatılmadan 15-20 dakikada bekletilerek polimerize olan ve ortodontik amaçlar için  geliştirilmiş akril

türlerindendir.

TUTUCU ELEMANLAR

Hareketli  apareylerde tutuculuk,  plak  gövdenin  ağız  mukozası  ile  ilişkisi,  doku adezyonu  ve  dişler  arasına   giren  akrilik   kısımlar aracılığı ile  sağlanabilir Hatta  bazı  coçuklar,  bu  özellikten  dolayı  kroşesiz  plaklar  taşıyabilmektedir. Burada  ilaveten  dilin  itici  gücü  vardır. Ancak  aktif  plaklı  apareylerde,  aktif  elemanlar dişi  iterken  plağı ters  yönde  oynatıcı  etki  yapacağı  için,  plağın  stabilitesi  bozulacaktır. Plak  gövdenin  fonksiyonlarını   eksiksiz  yerine  getirebilmesi  için,  stabilitesinin  çok  sağlam  olması  gerekir. Bu  yüzden , akrilik  plağın  tutuculuğunu  emin  şekilde  sağlayacak, çeşitli  tipte kroşeler geliştirilmiştir.

Günümüzde  hareketli  ortodontik  apareylerde  kullanılan  başlıca  kroşeler şunlardır:

Adams, üçgen, damla, C , ok, lingual, jackson, duyzing, crozat, vetibül  ark

Kendi aralarında üç şekilde incelenirler.

- Zemberekler (springler)

- Elastikler

- Vestibül arklar

ZEMBEREKLER (SPRINGLER)

Zemberekler hareketli apareylerin

en  sık kullanılan, en önemli aktif  elemanlarındandır.

 

Tellerin elastikiyet  özelliğinden yaralanarak kuvvet  uygularlar. Zembereklerin fizyolojik  düzeyde kuvvet uygulayabilmesi için  boylarının uzun , çaplarının düşük  tutulması gerekmektedir. Bu sebeple  zemberekler uygulandıkları yere  bağlı  olarak 0.5-0.6 ya da 0.7 mm  paslanmazçelik telden bükülürler.

Zemberekler kullanıldıkları amaca  göre 2 gruba ayrılırlar;

- Serbest Sonlanan Zemberekler

- Kapalı Zemberekler

Aktif elemanlar aktif  plaklarda  bulunur. Bu plakların   tutuculuğu kroşeler aracılığı ile  sağlandıktan sonra , bunlara  hareket sağlayan elemanların da ilave  edilmeleri gerekmektedir.

Dişlere hareket veren aktif  elemanlar başlıca iki kısımda  incelenir.

- Devamlı Aktif Elemanlar

- Kesintili Aktif Elemanlar

Bu elmanlar, aktif  plaklarda  devamlı fonksiyon gösterirler.  Yaptırdıkları diş hareketine  göre  çeşitli isimler altında   uygulanırlar.

AKTİF ELEMANLAR

DEVAMLI AKTİF

(SÜREKLİ ELEMANLAR)

ELASTİKLER

Elastikler doğal kauçuk veya sentetik  polimerler olmak üzere iki farklı   materyaldan üretilirler.

 

Ortodontik tedavide kullanılan çene içi ve çeneler arası elastikler çoğunlukla

doğal  kökenli olan elastiklerdir.

 

Elastikler  diastama kapatmada,  rotasyonları  düzeltmede kullanılırlar. Ayrıca tek  diş veya bir grup  dişin hareketi için  de kullanılabilirler.

 

Bazı durumlarda intermaxiller elastikler

hareketli apareylerle kullanılabilirler. Sabit  apareylerle hareketli apareylerin  kullanımı bazı durumlarda daha kolay  ve etkili olabilir.

 

Bazen de ağız dışı kuvvetlerle hareketli

apareylerin birlikte kullanımı gerekli

olabilir. Bu durumda da elastiklere ihtiyaç duyulur.

VESTİBÜL ARK

Vestibül ark iki farklı fonksiyon için  kullanılabilir. Hawley pekiştirme  plaklarında olduğu gibi, tutuculuk  fonksiyonu görmektedir. Bu pasif bir  fonksiyondur. Vestibül ark U 

bükümlerinden sıkılmak suretiyle aktif  hale getirilir ve dişlere devamlı

kuvvet  uygularlar. Vestibül ark çoğu zaman çift rol oynar. Vestibül arkın bir arkın bir kısmı dişleri

pekiştiriken, diğer kısımı  hareket ettirir. Labial arkın yapım amacı,

onun boyutunu belirler.

0.6 mm den 0.9 mm ye kadar çeşitli çaptaki tellerden

bükülebilirler.

Küçük çaplı bile olsa,  her labial ark  önemli basınç oluşturacağından, periapikal bölgeye  ve  pulpaya  zarar   verebilir. Hekim  bilinçliolmalı  ve  labial  arkın zararsız hareketli apereylerin, muhtemelen tamir edilmez zarara yol  açan bir kısmınında olduğunu unutmamalıdır.

Vidalar:

Vidalar, uygulama kolaylıkları  nedeniyle hareketli   apareylerde çok kullanılan  aktif elemanlardır. Vidalar  kesikli kuvvet uygularlar. Vidalar  apareyin değişik bölümleri 

arasındaki ilişkiyi değiştirme  yeteneğine sahiptir. Akrilik  bölümler ile birlikte, dişleri ve 

alveol kretleri de etkiler.Bir vida  tek veya çift taraflı dişli silindir  ve bir yuvadan oluşur. Diş  hareketleri veya dental arkın  genişletilmesi sırasında çevre  dokulara zarar vermemek  için  vidanın adımları iyi  ayarlanmalıdır. Vidanın 360  derecelik bir turu  0.8-1.0 mm lik  genişletme sağlar.

KESİNTİLİ (SÜRELİ)

AKTİF ELEMANLAR

Merkezindeki deliklere  yerleştirilecek bir anahtarla  çeyrek turluk hareket  oluşturulmalıdır. Hastanın her  hafta uygulacağı 90 derecelik  tur ile her iki taraftaki plak  parçaları biribirinden 0.1 mm  uzaklaşır.

 

Uygulanan bu kuvvet  dokuların yeni konuma  adaptasyonunu ve  remodelasyonunu

sağlayacak biyolojik sınırlar

içindedir.

Vidanın dişli silindirinin şeması Segmentlerintam parelel  hareketi için vida ‘guidepin’ ile  desteklenmelidir.

 

Guide pinler metal kısımların rotasyonunu  engeller ve apereyin stabilitesine  yardımcı olur. Daha küçük  vidalarda tek guide pin  bulunur.

Bu  yüzden  kolaylıkla  deforme olabilmektedirler.

 

Vidanın  dişli  kısmı  yuva  ile  tamamen  örtülebildiği  gibi  kısmen dekapanabilir.

 

Vidanın  uzunluğu , maximum  açılma  kapasitesini  ve  plak  parçalarının  alabileceği  en  uzak  konumu  ifade  eder.

 

Bazıları  en  fazla  -8 mm  ye  kadar  açılabilir. Vidayı  açarken  ,  vida  ile plak  parçaları  önceden  olduğu  gibi  sağlam  ve  rijit  olmalıdır.

Böylece  erkek  ve  dişi  parçalar  arası  istenen  miktarda  hareket  sağlanır.

 

Vidalar  boyut  açısındanda  farklı  seçenekler  içerirler.

Maxilla için geniş, mandibula için daha  dar olanlar kullanılır.

 

Küçük olanları dişlerin distal hareketeleriiçin de rahatlıkla  kullanılabilir.

 

Eğer distal hareketi sağlayacak vida için  yeterli yer yoksa, asimetrik yerleştirilen, tüm spirallerin tek tarafta olduğu  vidalar seçilebilir.

ÖZEL AMAÇLI VİDALAR

Açık Vida (Traksiyon Vidası)

Bazı  vakalarda açık şekilde  yerleştrilen vida traksiyon için  uygulanır.

 

Düzenli olarak kapatılarak  istenen diş hareketi elde  edilmiş olur.

 

Dişler birbirine doğru hareket  ederek aradaki boşluğu  kapatırlar.

 

Kullanım aşamasında bir  segment sabitken, diğer  segment ona doğru hareket  eder.

ORTODONTİK VİDA TİPLERİ

Açık vida ile boşluk kapatma Fan Tipi Genişletme Vidası veya Kelebek Vida

Bazı durumlarda maxiller anterior  segmentin, posteriora göre daha fazla 

genişletilmesi gerekmektedir.

 

Bazı durumlarda ise posteriorun

anteriora  göre daha fazla genişletilmesi  gerekebilmektedir.

 

Bu durumlarda kelebek vida başarıyla

uygulanır.

 

Bu vidalar menteşe şeklinda bir  mekanizmaya sahiptir.

 

Kelebek vidalar  iki parçadan oluşurlar.

 

Bir menteşe görevi gören dayanak 

noktası ve diskin içinde bir miktar

rotasyon sağlayan özel bir vida bulunur.

Plağın bitiş  kısmına  yerleştirilen  ve  rotasyonu   sağlayan  parça  sayesinde   posterior  segmentin  konumu  değişmeden  kalır.Bu  şekilde  plağın  posterior  kısmının  hareketi  sınırlandırılırken  ,  anterior  segmentte  ise  istenen  miktarda genişletme  elde  edilebilir.

Bow Vida

Bertoni Vida

Mandibulanın  anterior  radyal  genişletmesi  için  kullanılır. Standart   genişletme 

vidalarına  göre  anterior   segmentte  daha  fazla  genişletme   sağlayabilirler. Genişletmenin 

yanında   saggital  yönde  de  değişikler  oluşabilir. Bu  nedenle  apareyin  düzenli  olarak  dişlere   adaptasyonu   gerekmektedir.

Bertoni vidası diş  kavislerine kendiliğinden transversal  ve  saggital  yönde genişletme uygulayabilmektedir.

 

3 yönde  etkili genişletme sağlayabilmektedir. Yerleştirirken hareket ettirilecek segmentlerin dişlere  dik açı yapmasına dikkat edilmelidir.

 

Bertoni vidası alt plağa uygulandığında dilin yer rezervinin

azalmasına  neden olmaktadır.

Molar Tipping Vidası

Heller Vidası

Akril  içine  yerleştirilecek  bir  uzantı ve kaldıraç  görevi  yapacak  kolun birleştirilmesinden oluşur. Linguale eğilmiş alt molarların  bukkale hareket ettirilmesi için  uygun forma sahiptirler

Tek dişe traksiyon- basınç uygulamak için

kullanılabilecek vida türüdür. 

Arkın en arkasındaki dişlerin hareketi için kullanılmaz.

Tek Diş Vidası

Akril  içine  yerleştirilecek  bir  uzantı ve kaldıraç  görevi  yapacak  kolun birleştirilmesinden oluşur. Linguale eğilmiş alt molarların  bukkale hareket ettirilmesi için  uygun forma sahiptirler

Küçük boyuttaki bir vida uygulanıp fonksiyonu tamamlandıktan sonra hareketin devamı için daha  uzun olanı tercih edilebilir. Tek dişin hareketi için 1,5-2 mm genişliğinde, 3-4 mm uzunlukta, prinç  veya nikel kaplama vidalar kullanılabilir. Plak hazırlanırken dişin uzun aksına dik olacak şekilde yerleştirilmelidir.

Çeşitli vida tipleri ile hazırlanabilecek apareylerle meydana getirebilecek genişletme ve hareketler

Vidali plaklar yapacakları göreve göre çok değişik  tiplerde bulunurlar ve bu vida tipleri tedavi yöntemine göre değişik  şekillerde  yerleştirebilirler. Geliştirilmiş olan farklı tip ve boyuttaki vidalarla  değişik  yönlerde   genişletme  hareketi  sağlanabilir.

Bunlara  örnek  verilecek  olunursa; direkt  lateral  genişletme , geniş  maxiller  arkı daraltma,  radyal  genişletme, asimetrik  genişletme,  bukkal  segmentin distale hareketi, üst kesicilerin labial hareketi bunlardan en önemlileridir.

Direkt Lateral Genişletme

Üst molar ve premolarları karşıt dişler ile ilişkiye getirecek şekilde genişletme sağlamaktadır.

Geniş Maxiller  Arkı  Daraltma

Maxiller arkın çok geniş olduğu bazı durumlarda traksiyon vidası uygulanmış harakatli apareylerle  çene daraltılabilir.

Radyal Genişletme

Üst ileri itim vakalarında, overjeti azaltmak için uygulanabilir. Çoğunlukla ön bölgedeki  yer eksikliklerinde kullanılır. Genellikle fan tipi genişletme vidası kullanılır.

Aparey posteriorda tel ya da hazır bar ile bağlanır. Vida çevrildiğinde böylece aparey  yelpaze şeklinde açılarak genişletmeyi sağlar.

Asimetrik Genişletme

Bukkal  dişlerin , uniletaral  cross-bite  ın  düzeltilmesinde  kullanılır.Her  iki  yanda  bukkal  dişlerde  kapanış  yükseltilerek  genişletme  sağlanır. Hareket  ettirilecek  tarafta  ısırma  yüzü düzdür. Sabit  tarafta  alt  dişlerde  uyumlu  ve  lingual  kenarlıdır.

Bukkal Segmentin Distale Hareketi

Erken süt dişi kaybı nedeniyle molar dişlerin mesialde yer aldığı durumlarda diş  kavsinde yer açmak amacıyla dişler distale hareket  ettirilir. Anteriorda kapanışı  açmak için eğik  düzlemli plak yer alır. Plakta iki kesim hattı vardır. Biri vidanın  ortasından, diğeri hareket ettirilecek bukkal segmentle, vidanın uzun aksına parelel  olarak yerleştirilir. Vidanın uzun aksı hareket ettirilecek segment çizgisine ve okluzal  düzleme  pareleldir.

Üst kesicilerin Labial Hareketi (anteriorsegmentin öne alınması )

Anterior cross-bite vakalarında kullanılır. Vida kesiciler mümkün olduğu kadar yakın  konur, ayrıca okluzal düzlemle  parelelliğini  kaybetmeden ve eğmeden mümkün  olduğu kadar aşağı doğru yerleştirilir. Bukkal dişlerin tümünde kapanış yükseltilir. Ön dişler çapraz kapanıştan kurtularak  labiale doğru hareket  eder. Hem anterior  segmenti saggital yönde hem de posterior segmentleri transversal yönde hareket  ettirmek için uygulanan apereyler bulunmaktadır.  Bu tip apareylere ‘Y plak‘ denir.

  • İzmir Ortodonti Laboratuvarı
  • İzmir Ortodonti Laboratuvarı

© 2019 by İzmir Ortodonti Laboratuvarı.

Created with Remix Reklam